Bài nói của nhà văn, dịch giả Bửu Ý trong buổi giới thiệu tập thơ “Đạp xe ra ngoại ô” của Từ Hoài Tấn tại tòa soạn tạp chí Sông Hương ở Huế

TỪ HOÀI TẤN, tác giả tập thơ

ĐẠP XE RA NGOẠI Ô

BỬU Ý

Cầm tập thơ của Từ Hoài Tấn trên tay, nhìn trang bìa trình bày thanh đạm mà đẹp, tôi đọc thấy nhan đề tập thơ

ĐẠP XE RA NGOẠI Ô

Một nhan đề gợi nhớ một không gian rộng mở, một không gian dự trữ năng lượng của một thành phố và có sức hấp dẫn có khi còn hơn cả lòng thành phố.

Cũng giống như ở Huế, ngày xưa người ta quen gọi là ngoại ô những vùng như Kim Long, Bãng Lãng, Bến Ngự, Vỹ Dạ … thì ở Saigon cũng có những vùng ngoại ô như Thủ Đức, Phú Lâm, Hóc Môn …

Khi bước chân đi đến ngoại ô tức là đã đi xuyên phá nội thành. Ngoại ô là một hấp lực ly tâm giúp thành phố dãn rộng và nó còn chứa đựng nhiều sản phâm riêng biệt mà nội thành không có. Thí dụ Saigon xưa nay làm gì có ánh trăng, cho nên muốn thưởng trăng thì phải ra ngoại ô. Thậm chí Saigon hầu như thiếu cả khí trời, muốn hít thở đầy phổi cũng phải ra ngoại ô.

Có những tác giả thơ, nhạc động lòng vì ngoại ô, vì bao nhiêu hình ảnh, âm thanh của ngoại ô bị bỏ quên một cách oan uổng, như trong ca khúc của Đỗ Kim Bảng hay Phạm Thế Mỹ …

Ngoại ô có mặt trong thơ cũa Từ Hoài Tấn nhưng lại bày ra một bộ mặt khác:

Đây khu ngoại ô

Đàn bà và đàn ông cùng một bộ đồng phục

(MỘT BUỔI CHIỀU RA KHU NGOẠI Ô, trích, trang 5)

Ngoại ô của Từ Hoài tấn, ngược lại với thông thường, không phải là bình oxy của Saigon, mà là một loại thông hành địa dịch đưa dẫn vào thành phố, trở thành một vùng đất hoạt động bên lề mà người ta dễ bỏ qua hoặc dể quên.

* * *

Đọc đi đọc lại thơ của Từ Hoài Tấn, rải rác có những câu thơ như thế này:

Nếu không có ngày lưu lạc

Sao ta  một chuyến về

Cầm tay người nghe đã khác

Màu da rám nắng chân quê

(XA HUẾ, trích, trang 38)

Hoặc là:

Định cư hay du cư

Chí là ý niệm hờ hững

(ĐỊNH CƯ, trích, trang 115)

Hoặc là:

Kỷ niệm ghi dấu cùng năm tháng

Khi bước qua cuộc đời này,

Sẽ còn ai để kể lại

Mười lăm năm chìm đắm ở miền Tây

(SÔNG NƯỚC MIỀN TÂY, trích, trang 22)

Đọc mấy câu thơ này, tôi tự nhiên giật mình, “Mười lăm năm chìm đắm ở miền Tây”. Giống như thể “mười lăm năm” là một hạn kỳ, không hiểu là ngắn hay dài, nhưng có lẽ là vừa đủ để nếm trải đủ mùi đủ vị của một cuộc sống lưu lạc, một hạn kỳ thu tóm lại một kiếp phù sinh.

Và cũng giống như Stendhal có nói tới hiện tượng “kết tinh” tình cảm trong Tình Yêu thì ở đây, thiết tưởng cũng tương tự như thế, mười lăm (15) năm là thời hạn kết tinh đắng xót của một con người.

Tôi lại còn miên man liên tưởng tới 15 năm đoạn trường của Thúy Kiều và luôn cả 15 năm cuối đời của Nguyễn Du sống ở Huế, xa quê hương, và viết nên Truyện Kiều.

Lưu lạc, lưu đày, là một vấn nạn của thời đại, và cũng có thể không chỉ là thời đại mà thôi, mà đó là vấn nạn muôn đời của nhân sinh.

Đó là chưa kể đến tình cảnh lưu lạc ngay trên quê hương của mình trong những thời khắc con người cảm nhận một nỗi khó sống, khó thích nghi dù là ở giữa một môi trường vốn quen biết của mình.

“Lưu đày” và “quê nhà” xưa nay là một cặp phạm trù đối lập nhau triệt để nhưng, ác thay, cả hai không loại trừ nhau mà lại bao hàm nhau làm điều kiện hiện hữu song đôi, vừa lẩn tránh nhau, vừa thách đố nhau: phải lưu đày mới biết quý quê nhà, có quê nhà rồi vẫn ngóng lưu đày …

Tập thơ của Từ Hoài Tấn vô hình trung là một lời nhắc nhở, một lời nhắn gửi đến mỗi một chúng ta

Huế 13/9/2018

                                                                                                BỬU Ý

Giới thiệu tập thơ Đạp xe ra ngoại ô của tác giả Từ Hoài Tấn

08:02 | 14/09/2018

Chiều ngày 13/9,  Tạp chí Sông Hương đã tổ chức giới thiệu tác phẩm Đạp xe ra ngoại ô của nhà thơ Từ Hoài Tấn.

Nhà thơ Lê Vĩnh Thái - Phó Tổng biên tập Tạp chí Sông Hương phát biểu giới thiệu sách

Nhà thơ Từ hoài Tấn tên thật là Hồ Văn Hiền, sinh năm 1950 tại làng Chuồn - An Tuyền, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Từ tập niên 1960 - 1970 anh có nhiều sáng tác thơ xuất hiện trên các tạp chí Văn, Nghệ Thuật, Vấn Đề, Trình Bày, Khởi Hành, Ý Thức, Tuổi Ngọc… và tạp chí Văn, Thanh Niên, Văn Nghệ thành phố Hồ chí Minh, Tạp chí Sông Hương. Anh đã xuất bản nhiều tập thơ như: Hành tinh phiêu lạc, Nxb. Thuận Hoá, 2003; Đi, đứng và chạy... với thời gian, Nxb. Hội Nhà văn, 2012; Phục hưng tôi & em, Nxb. Hội Nhà văn, 2013.

Tác phẩm " Đạp xa ra ngoại ô" của tác giả Từ Hoài Tấn

Tập thơ “Đạp xe ra ngoại ô là tập thơ thứ tư của tác giả, với gần 80 bài thơ, tác giả đã ghi lại những khoảnh khắc của cảm xúc, những hành trình và những nơi anh đã đi qua. Ở đó, là quãng thời gian dài của sự chiêm nghiệm, của ký ức và của hiện tại, nhưng sau tất cả là nỗi nhớ nhà, nhớ Huế, nhớ những cơn mưa mùa đông xứ Huế.

Nhà thơ Từ Hoài Tấn

Nhà thơ Từ Hoài Tấn chia sẻ “ Đây là tập thơ mới nhất của tôi trong mười năm trở lại, trong những năm tháng ở miền Nam,với cuộc sống tấp nập, xô bồ, có những phút giây cần phải ra khỏi thành phố, ra ngoại ô để được ngắm trăng, được thở, được mở màn che mặt của mình để sống với chính mình, rời xa những lớp bụi đường và sự giả dối nào đó của con người”.

Nhà thơ Nguyễn. Quốc Thái

Theo nhà thơ Du Tử Lê: “ Thơ anh phản ánh nhiều mặt tình cảm, đời sống quê hương đất nước và tình người. tất cả chứa đựng chất hiện thực và hiện sinh trong thơ anh, có nhiều bài thơ đọc lên thấy hết sự thầm kín đó vào tehes giới nội tâm hơn là thế giới ngoại hình, rồi từ đó anh phá lệ, vượt thoát qua mọi thể thơ anh viết. Thơ anh tiềm ấn và sáng tạo, dòng thơ đi lần vào dạng thơ siêu thực, đó là khuynh hương siêu thực thơ mà rất ít tìm thấy ở nơi khác. Anh muốn vượt ra khỏi hiện hữu để trở về bản chất cố hữu của riêng anh”.

Một số hình ảnh tại buổi giới thiệu sách: 

Nhà thơ Võ Quê

Chị Như Nguyện - người bạn của tác giả ngâm thơ tại buổi giới thiệu sách

Dịch giả Bửu Ý

Nhà thơ Phạm Tấn Hầu

Phương Anh

http://tapchisonghuong.com.vn/

Người em sầu mộng vướng víu nợ thi nhân

21:41 31/08/2018

Nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị (1920-2002) là một gương mặt xuất sắc của nền mỹ thuật Việt Nam, được thế giới công nhận. 

Không chỉ để lại cho cuộc đời những tác phẩm mang phong cách độc đáo, Điềm Phùng Thị cũng đã góp phần tạo ra cảm hứng để thi nhân tiền chiến Lưu Trọng Lư (1912-1991) viết nên những vần thơ xao xuyến nhiều thế hệ "Em là gái trong khung cửa/ anh là mây bốn phương trời/ anh theo cánh gió chơi vơi/ em vẫn nằm trong nhung lụa"!
Nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị có tên thật Phùng Thị Cúc, sinh ra ở làng Châu Ê nằm ven đô Huế. Mồ côi mẹ từ nhỏ, tuổi thơ Phùng Thị Cúc theo thân phụ Phùng Duy Cẩn - một vị quan triều đình nhà Nguyễn sống nhiều năm trên Tây Nguyên, trước khi về lại Huế để học trường Đồng Khánh.
Năm 1936, Phùng Thị Cúc được cha gửi ra Hà Nội tiếp tục đèn sách với ước mơ bước chân vào cao đẳng hoặc đại học. Thương Phùng Thị Cúc một mình phận gái đi xa, người nhà đã gửi gắm Phùng Thị Cúc cho một nhân vật nổi tiếng có cùng hành trình là thi sĩ Lưu Trọng Lư.
Lúc ấy đang chủ trương Ngân Sơn Tùng Thư ở Huế, nhưng thi sĩ Lưu Trọng Lư đã có không ít năm tháng lăn lộn giới báo chí và văn chương Hà Nội, nên không xa lạ gì mảnh đất Thăng Long. Nhận lời nhờ cậy, thi sĩ Lưu Trọng Lư đưa nữ sinh Phùng Thị Cúc lên tàu, và choáng ngợp trước vẻ đẹp đài các của cô gái đồng hành.
Tàu chuyển bánh rời khỏi núi Ngự sông Hương. Những cảnh vật khác lạ của đồi cao vực thấp qua ô cửa toa tàu khiến nữ sinh Phùng Thị Cúc ngắm nghía say mê. Và điều nữ sinh Phùng Thị Cúc không biết, hoặc có biết cũng làm lơ, đó là suốt chuyến đi thi sĩ luôn ngắm nghía cô không rời mắt.
Sẵn tính ga - lăng với người đẹp, cộng với sự nhờ cậy từ Huế, khi tàu đến ga Hàng Cỏ thì thi sĩ Lưu Trọng Lư đưa nàng về tận nơi ở trọ đã được gia đình sắp xếp trước. Đó là một căn phòng nằm trong ngôi biệt thự gồm nhiều gian thiết kế biệt lập và nguy nga. Nàng đã yên ổn chốn trú ngụ, nhưng chàng ngẩn ngơ không nỡ bước chân đi.

Nữ sinh Phùng Thị Cúc lúc học tại Hà Nội.

Thi sĩ Lưu Trọng Lư đứng bần thần trước cổng biệt thự nhiều giờ đồng hồ, chưa biết tính toán làm sao thương lượng với trái tim đang rối bời, thì… gặp đồng nghiệp Phạm Hầu.
Cùng tuổi với Phùng Thị Cúc, nhưng Phạm Hầu (1920-1944) là con trai của quan thượng thư Phạm Liệu nên được cha đưa từ Quảng Nam ra Hà Nội học hành vài năm trước Phùng Thị Cúc.
Và dĩ nhiên, đẳng cấp của Phạm Hầu thì cũng có một căn phòng trong ngôi biệt thự sang trọng mà Phùng Thị Cúc vừa được gia nhập. Tuy đang theo học trường mỹ thuật Đông Dương, nhưng Phạm Hầu cũng là một thi sĩ với những câu thơ tình như "Đưa tay ta vẫy ngoài vô tận/ chẳng biết xa lòng có những ai".
Thi sĩ Phạm Hầu dù làm thơ không nhiều, nhưng cũng được Hoài Thanh - Hoài Chân đưa vào cuốn "Thi nhân Việt Nam" như Lưu Trọng Lư. Cũng nòi thơ phú, cũng nòi… đa tình, Phạm Hầu lập tức gật đầu đồng ý khi thi sĩ đàn anh Lưu Trọng Lư xin… ở ké.
Trong ngôi biệt thự ấy, từ căn phòng của Phạm Hầu, chỉ cần mở cửa sổ ra là thấy… cửa sổ của căn phòng mà Phùng Thị Cúc đang cư ngụ. Hàng ngày, mặc kệ Phạm Hầu cặm cụi hết vẽ chân dung đến vẽ phong cảnh, thi sĩ Lưu Trọng Lư chỉ đứng bên cửa sổ để chờ đợi bóng dáng của Phùng Thị Cúc xuất hiện.
Bất ngờ và ngỡ ngàng khi nhận ra người "hộ tống" mình trên chuyến tàu Huế - Hà Nội cũng sống ngay bên cạnh, Phùng Thị Cúc có những rung động riêng của thiếu nữ mới lớn. Cánh cửa sổ của hai căn phòng đối diện bắt đầu những đợt mở khép có chủ đích, có tâm tư.
Vậy là suốt mùa đông căm căm giá rét, thi sĩ Lưu Trọng Lư vẫn chấp nhận cái lạnh thấu thịt da chỉ để chiêm ngưỡng dung nhan cô gái Huế kiêu sa phía khung cửa sổ bên kia.
Ngoài trời thì lạnh, mà trong lòng vẫn… nóng, thi sĩ Lưu Trọng Lư viết những dòng thơ ấm áp cho Phùng Thị Cúc: "Đôi mắt em lặng buồn/ Nhìn thôi mà chẳng nói/ Tình đôi ta vời vợi/ Có nói cũng không cùng/ Yêu hết một mùa đông/ Không một lần đã nói/ Nhìn nhau buồn vời vợi/ Có nói cũng không cùng/ Trời hết một mùa đông/ Gió bên thềm thổi mãi/ Qua rồi mùa ân ái/ Đàn sếu đã sang sông/ Em ngồi trong song cửa/ Anh đứng dựa tường hoa/ Nhìn nhau mà lệ ứa/ Một ngày một cách xa…".
Một mối tình… câm, mà lai láng nỗi niềm. Khuôn mặt Phùng Thị Cúc thoắt ẩn thoắt hiện sau khung cửa sổ, trở thành nguồn cảm hứng lai láng cho thi sĩ Lưu Trọng Lư: "Em chỉ là người em gái thôi/ Người em sầu mộng của muôn đời/ Tình em như tuyết giăng đầu núi/ Vằng vặc muôn thu nét tuyệt vời/ Ai bảo em là giai nhân/ Cho đời anh đau khổ/ Ai bảo em ngồi bên cửa sổ/ Cho vướng víu nợ thi nhân?".
Nữ sinh Phùng Thị Cúc đi vào bài thơ "Một mùa đông" của thi sĩ Lưu Trọng Lư, không chỉ bằng một đoạn ngắn, mà bằng… bốn đoạn dài. Thực chất, "Một mùa đông" gồm bốn bài thơ, nhưng viết cho một người, nên thi sĩ Lưu Trọng Lư gộp chung lại.
Trong bài thơ "Một mùa đông", cũng không khó để hiểu có những ngày Phùng Thị Cúc không… mở cửa sổ, vì đi học hoặc đi chơi, khiến thi sĩ Lưu Trọng Lư thảng thốt: "Ngày một ngày hai cách biệt nhau/ Chẳng được cùng em kê gối sầu/ Khóc chuyện thế gian cười ngặt nghẽo/ Cùng cười những chuyện thế gian đau".
Sau khi học xong trung học, Phùng Thị Cúc chọn ngành nha và tốt nghiệp khoá đầu tiên của Đại học Y Hà Nội vào năm 1946. Toàn quốc kháng chiến, Phùng Thị Cúc về vùng tự do phục vụ trong ngành y tế nhưng chẳng may mắc bạo bệnh phải sang Pháp điều trị.
Người con gái sông Hương những ngày bên sông Seine đã kết hôn với bác sĩ Bửu Điềm, bỏ lại tái tê bất tận trong bài thơ "Một mùa đông" của thi sĩ Lưu Trọng Lư: "Hãy xếp lại muôn vàn ân ái/ Đừng trách nhau, đừng ái ngại nhau/ Thuyền yêu không ghé bến sầu/ Như đêm thiếu phụ bên lầu không trăng/ Hãy như chiếc sao băng băng mãi/ Để lòng buồn, buồn mãi không thôi".
Chuyện tình có vẻ lãng đãng và mơ hồ nhưng nhiều dư âm nồng nàn với nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị, đã làm nên bài thơ "Một mùa đông" mang đậm phong cách thi sĩ Lưu Trọng Lư.

Nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị bên tác phẩm của mình.

Thử đắm chìm trong không gian của bài thơ "Một mùa đông" sẽ có sự đồng cảm với những nhận định của Hoài Thanh - Hoài Chân về thi sĩ Lưu Trọng Lư: "Trong thơ Lư, nếu có tả chim kêu hoa nở, ta chớ tin, hay ta hãy tin rằng tiếng kêu kia, màu hoa kia chỉ có ở trong mộng. Mộng! Đó mới chính là quê hương của Lư. Thế giới thực của ta với bao nhiêu thanh sắc huy hoàng, Lư không nghe thấy gì đâu. Sống ở thế kỷ hai mươi, ngày ngày nện gót giày trên các con đường Hà Nội, mà người cứ mơ màng thấy mình gò ngựa ở những chốn xa xăm nào… Nhưng dầu sao con người mơ mộng ấy cũng đã rơi xuống giữa cõi trần, người đã sống một cuộc đời rất thực ở trần gian. Có điều mỗi khi kể lại những chuyện thực trong đời mình, người kể xen vào rất nhiều chuyện mộng. Nhưng chuyện dầu là chuyện mộng, tình bao giờ cũng thực. Và mối tình chan chứa trong bài thơ bắt ta phải bồi hồi".
Sau năm 1975, người gợi hứng và người làm nên bài thơ "Một mùa đông" có dịp tái ngộ tại Hà Nội, nhưng thân phận đã khác xưa. Bởi lẽ, Phùng Thị Cúc không còn là nữ sinh Huế rụt rè nữa.
Năm 30 tuổi, lúc đã có học vị Tiến sĩ Nha khoa, Phùng Thị Cúc khởi nghiệp điêu khắc với nghệ danh ghép tên chồng vào họ mình mà thành Điềm Phùng Thị. Những tác phẩm của Điềm Phùng Thị nhanh chóng chinh phục công chúng Pháp và vang danh khắp thế giới.
Có giai thoại kể rằng, trong một cuộc gặp gỡ văn nghệ sĩ, nhà văn Nguyễn Tuân đã nắm tay nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị đến trước mặt thi sĩ Lưu Trọng Lư và bảo rằng: "Đối diện nhau rồi, ngâm lại bài thơ xưa đi!".
Thi sĩ Lưu Trọng Lư thoáng bối rối, và đọc luôn mấy câu thơ trong bài thơ "Một mùa đông" hôm nào được thai nghén trên căn gác của anh bạn Phạm Hầu tốt bụng cho ở ké: "Ngày hôm tiễn biệt buồn say đắm/ Em vẫn đùa nô uống rượu say/ Em có biết đâu đời vắng lặng/ Lạnh buồn như ngọn gió heo may".
Năm 1991, tên tuổi Điềm Phùng Thị trở thành một mục từ trong cuốn "Từ điển Larousse - Nghệ thuật thế kỷ 20". Năm 1992, Điềm Phùng Thị hồi hương, về lại cố đô sinh sống, và lập nên Không gian nghệ thuật Điềm Phùng Thị tại số 1 Phan Bội Châu, thành phố Huế. Trước khi qua đời ở tuổi 82, nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị hiến tặng toàn bộ sản nghiệp của mình cho tỉnh Thừa Thiên - Huế.
Bây giờ, cả nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị và thi sĩ Lưu Trọng Lư đã không còn trên dương gian. Thế nhưng, mối tình của họ vẫn ở lại cùng bài thơ "Một mùa đông" mà nhiều nhạc sĩ khai thác để viết nên ca khúc chinh phục công chúng hôm nay, như Anh Bằng với bài hát "Ai bảo em là giai nhân", Phạm Đình Chương với bài hát "Mắt buồn", Y Vân với bài hát "Người em sầu mộng"…
 

Tuy Hòa

http://antgct.cand.com.vn/Nhan-vat/30CUTHANG__-Nguoi-em-sau-mong-vuong-viu-no-thi-nhan-507935/

ĐẠP XE RA NGOẠI Ô - Tập thơ mới nhất của TỪ HOÀI TẤN

Xin mời đọc: 

 
Tập thơ mới nhất của TỪ HOÀI TẤN vừa được ấn hành:
ĐẠP XE RA NGOẠI Ô
 

Bìa: Lê Thánh Thư
Phụ bản : Tranh Nguyễn Đình Thuần
Ảnh chân dung: MPK
Phụ lục : Các bài viết của Khổng Đức, Cao Thoại Châu, Du Tử Lê, Thận Nhiên, Viêm Tịnh
 

Nhà xuất bản Hội Nhà Văn - 2018

Số lượng in hạn chế, Tác giả sẽ dành 100 tập gởi cho quý độc giả yêu thích thơ và đọc thơ Từ Hoài Tấn. Xin gởi 150 ngàn VND (bao gồm 120 ngàn ấn phí + 30 ngàn cước Bưu điện) về Tài khoản số 103002342878 Ngân Hàng VietinBank cùng tên và địa chỉ người nhận chính xác. Tác phẩm sẽ gởi đến tận tay quý bạn với chữ ký đề tặng của tác giả.
Trân trọng cảm ơn.
Email: tuhoaitan@gmail.com

Thơ năm chữ TỪ HOÀI TẤN

BÊN TRỜI BẮT BÓNG

Hôm nào em trở lại

Gió bên đường phía tây

Ánh chiều xa dần bãi

Hoàng hôn khuất đỉnh cây

Lối mòn che cỏ dại

Đường xưa quanh đâu đây

Sinh ly rồi ngộ hội

Cầm bằng là áng mây

Ngày em về có nắng

Bữa em đi trời mưa

Nắng mưa sầu ngần ấy

Ấm lạnh buồn lưa thưa

Cách nhau vài sông núi

Xa nhau mấy đèo cầu

Nắng dài cùng một nỗi

Thương với giận cùng nhau

Hôm nào em lại nhỉ

Ta gác tạm sông hồ

Bên đời ngâm khe khẽ

Tiếng lòng em ư ư

KHÚC HÁT CHIỀU

mấy năm vui làm kẻ chợ

chiều ngồi hun khói thành mây

chắc lòng như cơn gió thổi

qua đời rung nhẹ hàng cây

thôi em, tình yêu bóng nhỏ

cuối đời hút mắt tà bay

thôi nhé tình ta thành cổ

tượng buồn ngơ ngác bàn tay

chiều hồng chiều tím chiều xanh

hết đông hoa lại tươi cành

đường lạnh gót chân phiêu bạt

rét cô đơn rét ngọn ngành

có ai hát chiều nay nhỉ

có lời lệ của em xưa

có ấm hơi tình cũ kỹ

có buồn thổi mộng thành thơ

NƠI THA PHƯƠNG

Chiều đỏ in hàng tre

Xe qua bến chợ vãn

Rứơc cô vơ đi về

Hai vai trần gánh nặng

Đám con trẻ lao xao

Bên nồi cơm mới xới

Trăng khẽ bứơc qua rào

Dự phần bữa cơm tối

Mười mấy năm, mau quá

Không kịp ngoảnh lại nhìn

Cố hương ta buổi ấy

Đầu bạc kẻ thư sinh

Ở quê lâu, ra phố

Quanh quẩn với nương vườn

Chiều hôm, không bạn cũ

Nhấm chút rượu tà dương

Mười mấy năm, cũng chậm

Một bước đường tang thương

Biển chờ sông bịu bận

Trăm khúc quành lươn ươn

Chiều quê Xuân tha thẩn

Màu mây trắng vô ngần

Thương đìu hiu chiếc lá

Rơi giữa trời bâng khuâng

      

MỘT HÔM LÃNG TỬ HỒI ĐẦU

 Hôm về đứng ngoài cổng
Hiên xưa trăng quên treo
Hoa bông còn mấy nụ
Cười nỗi lòng trong veo

Tóc người pha sắc gió
Phiêu du và bềnh bồng
Tấm tình ai để ngỏ
Ai bước về hư không

Người em không hò hẹn
Mây dừng bước ngang trời
Mùa không về trên bến
Mong lòng ai xa khơi

Em xa như năm tháng
Mỗi lúc mỗi khuất dần
Ta không về thầm lặng
Mối tình như triều dâng

Cầm tay rồi xa ngái
Mơ rồi bên viễn xưa
Em xa vời như thể
Mênh mông thời gian đưa

Thơ thẩn chiều hôm ấy
Lãng tử đã vu hồi
Dặm ngàn xuân đong đẩy
Trắng trong lòng tinh khôi

Hôm về ngần ngại nói
Người năm xưa có quên
Trải tình ta trên lối
Bước chân người có êm

Ngày mai khi mây trắng
Cũng là tinh nguyên sơ
Về gặp người một bận
Lòng ta cứ thẩn thờ

 

TỪ HOÀI TẤN

 (Trích từ tập thơ BẢN TÌNH CA CỦA GIÓ BỤI)

Giá trị rất riêng ở nhà văn Sơn Nam

21/08/2018 06:33

Nhà văn có biệt danh "ông già đi bộ" này từng bày tỏ quan điểm viết văn của mình rằng viết nghiêm túc, thật lòng, không cường điệu tức là mình đã có chánh nghĩa

Nhân 10 năm mất của ông, ngày 22-8, đơn vị mua bản quyền Sơn Nam là NXB Trẻ sẽ tổ chức kỷ niệm cùng tái bản hơn 20 tập sách của ông. Có thể nói, suốt đời theo nghiệp viết, Sơn Nam chỉ đeo đuổi một đề tài: Tìm hiểu, khảo cứu và ghi chép lại ký ức khẩn hoang của người miền Nam, để qua đó tìm ra giá trị văn hóa cốt lõi con người và vùng đất phương Nam của Tổ quốc. Điều này đã làm nên giá trị rất riêng ở nhà văn này.
Con người bình dị
Nhà văn Sơn Nam sinh ngày 11-12-1926 tại vùng U Minh Hạ thuộc huyện An Biên, Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang. Về gốc gác gia tộc, ông từng cho biết: "Ông nội tôi chào đời ở Cù lao Ông Chưởng (An Giang) khoảng năm 1840, ông cố tôi cũng ở đấy, từ xưa. Ông nội tôi chạy giặc Pháp, qua Rạch Giá rồi xuống U Minh. Khi lớn lên, đâu khoảng tôi 6 tuổi, cha tôi là con út trong gia đình bèn bỏ quê hương đi khẩn đất, lên phía Bắc, ven vịnh Thái Lan, cách thị xã Rạch Giá 15 km phía Hà Tiên".

Một số đầu sách của nhà văn Sơn Nam được NXB Trẻ tái bản trong dịp kỷ niệm 10 năm ngày mất của ông

Khóc tiếng oa oa chào đời, Sơn Nam được cha mẹ đặt tên Phạm Minh Tài, nhưng người ghi sổ bộ trong làng lại ghi nhầm "Tày"! Tại sao ký bút danh Sơn Nam? Ông giải thích: "Hồi xưa, ở xóm nhỏ ven rừng U Minh Hạ, quanh nhà tôi là xóm người Khơ-me. Khi thấy mẹ tôi và tôi đều đau yếu, một phụ nữ Khơ-me, tên là Thị Cà-Xúc mỗi ngày tự nguyện đến cho tôi bú và mớm cơm xem như con ruột... Bút hiệu của tôi lấy chữ Sơn đứng đầu, nhằm nhắc nhở sự gắn bó với người dân tộc Khơ-me mà nhiều người mang họ Sơn, họ Thạch".
Thuở ấu thơ, nhà văn Sơn Nam học tiểu học ở quê, học trung học tại Cần Thơ. Trong hồi ký, ông có nhắc chi tiết cảm động: "Quần áo được mẹ tôi may tay cho rẻ hơn may máy. Trước khi đi học xa, mỗi năm về nhà có mấy tháng hè, mẹ tôi buồn buồn nhìn đứa con yêu quý là tôi, căn dặn nhiều lần. Bấy giờ đâu vào khoảng năm 1937, đại khái tôi còn nhớ như sau: Ráng học cho vẻ vang dòng họ mình, mình là dân U Minh, ai cũng chê dốt nát, quê mùa, áo mốc, chân phèn...". Lời dặn sau cùng mà mẹ tôi nhắc đôi ba lần là nên nhường nhịn bất cứ ai. Mình yếu đuối, ốm o thì nên tránh chuyện nổi nóng, chửi thề, đánh đấm. Đi học nơi xứ người, rủi có bề gì, không ai bênh vực".
Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê...
"Cái thuở ban đầu lưu luyến ấy", Sơn Nam… làm thơ! Ông có tập thơ "Lúa reo", in năm 1948. Nhưng tài năng ông chỉ thật sự phát huy rực rỡ khi viết văn xuôi và biên khảo. Rằng, sau những chuyến đi thực tế trong kháng chiến, ông viết được truyện ngắn "Bên rừng Cù lao Dung" - Giải thưởng Văn nghệ Cửu Long của Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam Bộ năm 1951-1952; ký sự "Tây đầu đỏ" cũng được Giải thưởng Văn nghệ Cửu Long của Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam Bộ năm 1953-1954.
Như ta đã biết, lịch sử hình thành vùng đất phương Nam gắn liền với công cuộc khẩn hoang trải qua nhiều thế kỷ. Qua cách nhìn của một con người có biệt danh "ông già đi bộ", đã sống cùng vùng đất này, Sơn Nam cho rằng: "Đem việc khẩn hoang làm đề tài "ăn khách" vì nó còn luẩn quẩn trong ký ức tập thể của người Sài Gòn và các tỉnh lị phía đồng bằng. Đánh cọp, bắt sấu - lươn - rùa - ếch - rắn. Mô tả việc khẩn hoang thời Pháp thuộc để khơi dậy sự đấu tranh chống thiên nhiên, chống cường hào ác bá thời Pháp. Viết nghiêm túc, thật lòng, không cường điệu, tức là mình đã có chánh nghĩa".
Sau khi "Hương rừng Cà Mau" được xuất bản, lập tức gây tiếng vang lớn. Hầu hết các truyện ngắn này hấp dẫn ở chỗ Sơn Nam cũng lấy bối cảnh từ đồng bằng sông Cửu Long. Từ tính cách nhân vật cho đến ngôn ngữ đối thoại cũng đậm đặc bản sắc của con người miền Nam nước Việt.
Thời trai trẻ, ông đã có những tác phẩm khảo cứu nổi tiếng: "Tìm hiểu đất Hậu Giang" (1960), "Nói về miền Nam" (1967), "Người Việt có dân tộc tính không?" (1969), "Văn minh miệt vườn" (1970), "Miền Nam đầu thế kỷ XX - Thiên địa hội và cuộc Minh tân" (1971), "Gốc cây, cục đá và ngôi sao" (1973), "Lịch sử khẩn hoang miền Nam" (1973)… Từ năm 1975 trở về sau, ông vẫn tiếp tục với "Đồng bằng sông Cửu Long, nét sinh hoạt xưa", "Người Sài Gòn", "Gia Định xưa", "Bến Nghé xưa", "Nghi thức lễ bái của người Việt Nam", "Đình miếu và lễ hội dân gian", "Lăng Ông Bà Chiểu và lễ hội văn hóa dân gian", "Tiếp cận đồng bằng sông Cửu Long"... nay vẫn còn hữu ích cho bạn đọc.
Với Sơn Nam, còn có điều thú vị là dù ban đầu làm thơ nhưng nghĩ kém tài hơn các thi sĩ khác nên ly dị "nàng thơ". Thế nhưng, ông cũng để lại bài thơ cực hay in đầu tập truyện ngắn "Hương rừng Cà Mau", một cách nói về tâm thế của lưu dân khẩn hoang thuở trước: "Muỗi, vắt nhiều như cỏ/ Chướng khí mù như sương/ Thân không là lính thú/ Sao chưa về cố hương?/ Chiều chiều nghe vượn hú/ Hoa lá rụng, buồn buồn/ Tiễn đưa về cửa biển/ Những giọt nước lìa nguồn/ Đôi tâm hồn cô tịch/ Nghe lắng sầu cô thôn/ Dưới trời mây heo hút... / Hơi vọng cổ nương bờ tre bay vút/ Điệu hò... ơ theo nước chảy, chan hòa…".
Riêng 2 câu thơ kết: "Phong sương mấy độ qua đường phố/ Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê...", sau khi Sơn Nam mất, đã được hậu thế khắc ghi trên hai phiến đá, dựng hai bên đầu mộ; trong nhà lưu niệm của ông tại Mỹ Tho cũng được viết sơn son thếp vàng. Tất cả điều này cùng sự yêu mến của bạn đọc dành cho ông đã khắc họa khái quát nhất về Sơn Nam - một người luôn ý thức lưu giữ ký ức khẩn hoang của miền Nam.

Một tâm hồn lạc lõng nhưng rất đẹp

Nhà văn cùng thời là Bình Nguyên Lộc nhận xét: "Sơn Nam là một tâm hồn lạc lõng trong thế giới buyn-đinh, trong thế giới triết hiện sinh, tranh trừu tượng và nhạc tuýt. Nhưng đó là một tâm hồn đẹp không biết bao nhiêu, đẹp cái vẻ đẹp của lọ sứ Cảnh Đức Trấn ở Tây Giang, có khác lọ hoa Ý Đại Lợi ngày nay và ít được người đời thưởng thức hơn là họ đã thưởng thức một tiểu thuyết gia chuyên viết truyện tình chẳng hạn nhưng phải nhìn nhận rằng cái đẹp Sơn Nam bất hủ".

Cái đẹp này, còn là ở chỗ sức lao động bền bỉ và nghiêm túc, có trách nhiệm. Và chính tinh thần này góp phần lý giải vì sao những công trình biên khảo của ông hầu như không lỗi thời theo năm tháng.

ANH LƯU

 https://nld.com.vn/